فارسي سوم راهنمايي
فصل يك _ اسلام و انقلاب اسلامي
درس اول ، دوم و سوم
درس 1
ستايش خدا
معني شعر :
چه كسي مي تواند بخشش و نيكي خداوند راشمارش كند. يا از چه كسي برمي آيد كه يكي از هزاران نعمت خداوند را شكرگزاري كند؟
خداوند دريا، خشكي، درختان و انسان را آفريد. خورشيد و ماه و ستارگان و شب و روز را خداوند آفريده است.
تنها انسانها نيستند كه خداوند را ستايش مي كنند، بلكه هر دليلي كه بر شاخساري زمزمه مي كند خداوند را به يكتايي مي ستايد.
تمرين و پرسش 1 – براي هر يك از كلمه هاي زير هم خانواده بنويسيد
رحمت : رحيم ، مرحمت
سابقه :سبق، مسابقه
پرستيدن : بپرستند، پرستش
2 – سه كلمه مانند «پرهيزگار» بنويسيد كه جزء دوم آن ها «گار» باشد.
آموزگار ، خواستگار ،پروردگار
3 – در بيت زير كداميك از عناصر زيبايي سخن بكار رفته است؟
بحر آفريد و بر و درختان و آدمي خورشيد وماه و انجم و ليل و نهار كرد
شاعر با استفاده از كلماتي كه از نظر معني مخالف يكديگر هستند شعرش را آراسته است كه به اين كلمات «متضاد» مي گويند.
كلمات متضاد = بحر -> بر
ليل -> نهار
دستور زبان 1 – مروري بر درس هاي گذشته (سال دوم)
مهم ترين جزء جمله، فعل است. فعل كلمه اي است كه بر انجام گرفتن كاري يا داشتن يا پذيرفتن حالتي در زمان معين دلالت مي كند.
زمانهاي اصلي فعل سه تاست، ماضي ، مضارع و آينده هر يك از زمان هاي ماضي و مضارع ، خود انواعي دارند.
انواع ماضي بر انجام كار يا داشتن و پذيرفتن حالت در زمان گذشته دلالت دادند. انواع مضارع انجام كار را در زمان حال يا آينده بيان مي كنند و فعل آينده فقط از وقوع فعل ياداشتن و پذيرفتن حالت در زمان آينده خبر مي دهد.
حرف كلمه اي است كه خود به تنهايي معنايي ندارد اما براي ايجاد رابطه بين اجزاي سخن يا براي تعيين نقشه كلمه در جمله بكار مي رود. نوع اول را حروف ربط و نوع دوم را حروف اضافه مي نامند. بعضي حروف ربط واضافه با هم مشتركند.
صفت كلمه اي است كه يكي از ويژگيهاي اسم مانند بزرگي، كوچكي،نرمي و زبري و ... شكل و .... را بيان مي كند. اسمي كه صفتي براي آن ذكر مي شود موصوف نام دارد. قيد كلمه اي است كه فعل را به يكي از مفهوم هاي زمان، مكان،حالت ، تكرار ،كيفيت ، تأكيد و ... وابسته مي كند.
درس 2
بنيان گذار جمهوري اسلامي ايران
تمرين : 1 – براي هر يك از كلمه هاي زير هم خانواده بنويسيد:
مكتب : كاتب ، مكاتب
مقدمات :مقدمه ،اقدام
طلبه : طالب ،مطلوب
2 – در رديف «الف» تعدادي اسم و در رديف «ب» تعدادي فعل نوشته شده است. با استفاده از حرف اضافه (...) و تركيب اسم و فعل مناسب ، فعل ديد بسازيد.
مثال :
راه = اسم
افتاد = فعل
به راه افتاد = فعل جديد
الف : تدريس، شهادت، وحشت،گلوله ،عهده
ب : افتاد ، پرداخت ،رسيد ، گرفت ،بست
گروه كلمات
فعل جديد
به + تدريس + پرداخت
به + شهادت + رسيد
به + وحشت + افتاد
به + گلوله + بست
به + عهده + گرفت
به تدريس پرداخت
به شهادت رسيد
به وحشت افتاد
به گلوله بست
به عهده گرفت
3 – موصوف و صفت ها را از ميان تركيب هاي زير مشخص كنيد:
تحصيل طولاني – مجتهد دانشمند – كشور ما – كشورهاي استعمارگر – مبارزه آشكار – دشمن ظلم
موصوف
صفت
تركيب وصفي
تحصيل
مجتهد
كشورهاي
مبارزه
طولاني
دانشمند
استعمارگر
آشكار
تحصيل طولاني
مجتهد دانشمند
كشورهاي استعمارگر
مبارزه ي آشكار
نگارش يك
آن چه در نگارش مي آموزيم، پراكنده و جدا از هم نيستند. غالباً توجه به مجموعه ي آنها با هم، ما را در نوشتن ياري مي كند. مثلاً در بازسازي روي داده، به توصيف .... ،منظره و چهره ، كاربرد عناصر زيبايي سخن و ... نياز داريم
درس 3
سخني با جوانان :
تمرين و پرسش 1 – براي هريك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد.
گرداننده: گردش، گرديدن ، گردنده
استكبار : مستكبر ، مستكبرين
اتحاد : متحد، وحدت
2 – متضاد كلمه هاي زير را بنويسيد:
قوي # ضعيف
محكم # سست
مبدأ # مقصد
آغاز# پايان
3 – زمان فعل را در جمله هاي زير مشخص كنيد:
من همه ي شما جوانان و عزيزان را به خدا مي سپارم
مي سپارم :مضارع اخباري از مصدر «سپردن»
آيا نمي بينيد كه بيشترين توجه دشمن به اين محيط ها معطوف شده است؟
نمي بيند -> مضارع اخباري منفي از مصدر «ديدن» معطوف شده است -> ماضي نقلي از «مصدر مركب» معطوف شدن
4 – دولت ها در چه صورت قوي محكم خواهند بود؟
در صورتي كه متكي به مردم خود باشند
5 – چرا بيشترين توجه دشمن به محيط هاي آموزشي معطوف شده است؟
چون دشمن از اين محيط ها مي ترسد و احساس خطر مي كند
6 – درس 3 را به دقت بخوانيد و براي جواناني كه مخاطب اين درس هستند پنج صفت مناسب بنويسيد:
1 – جوانان انقلابي / جوانان مسلمان / جوانان مؤمن/ جوانان مبارز/ جوانان متدين/ جوانان متحد
معني شعر نصيحت بي عرض :
نصيحتي از من بشنو كه در آن هيچگونه سود مشخص نيست. اگر ميخواهي تصميم مهمي انجام دهي قبلاً آن را تمرين و آزمايش كن از دستورات خداوند پيروي كن و نسبت به مردم دلسوز و مهربان باش و هميشه اين دو هدف را پيشه و روش زندگي خود قرار بده از روي كرم زندگي را به كام جوانمردان شيرين و گوارا كن و دشمن را پيوسته و وحشت و نگراني قرار بده هميشه در برابر دولتمندان و ثروتمندان ابله متكبر و مغرور باش. اگر تواضع كردي، در برابر مردم تهيدست و فقير و متواضع و فروتن باش.
آگاهي و خداشناسي را از گفتار مؤمنين خردمند جستجو كن،و با دوستان و نزديكاني مشورت كن كه با احتياط و عاقبت انديش هستند. اگر كسي خواست در دلش را با تو در ميان بگذارد، به درد دل آن ناتوان دل شكسته، صميمانه گوش بده
بياموزيم :
قافيه هاي شعر در ستايش خدا چنين است :
در اين شعر مصراع اول بيت اول با تمام مصراع هاي دوم هم قافيه است و در ستايش خدا بخشي از يك قصيده است.
قصيده از جهت قرارگرفتن قافيه ها شبيه غزل ، بيت ، تعداد ابيات قصيده معمولاً بين دوازده تا هفتاد، هشتاد بيت است و موضوع آن غالباً ستايش ،نكوهش،وصف طبيعت يا مسائل اخلاقي است.
تمرين و پرسش درس 3 : نصيحت بي عرض :
1 – در جمله هاي زير حرف اضافه و متمم را مشخص كنيد :
الهي ، دانايي ده كه از راه نيفتيم و بينايي ده كه در چاه نيفتيم
حرف اضافه -> از – در / متمم -> راه – چاره
آب در خلق كريمان از كرم چون نوش ريز/موي بر اندام خصم از بيم هم چون نيش كن
حرف اضافه -> در – از – چون – بر – از – همچون
متمم -> حلق – كرم – نوش – اندام - بيم – نيش
2 – فعلي را كه در پايان جمله ها حذف شده است بنويسيد
الهي ! بود و نابود من تو را يكسان !از غم مرا به شادي رسان . يكسان (است)
3 – در عبارت زير سجع ها را مشخص كنيد.
الهي دانايي ده كه از راه نيفيتيم و بينايي ده كه در چاه نيفتيم
سجع ها -> دانايي – بينايي ،راه – چاه
الهي ، بنياد توحيد ما را خراب نكن و باغ اميد ما بي آب مكن
سجع -> توحيد – اميد ،خراب – بي آب
4 – درشعر نصيحت بي غرض، شاعر جوانان را به تكبر و تواضع در برابر چه كساني تشويق كرده است؟
تكبر، در مقابل خواجگان سفله و تواضع در مقابل مردم درويش
فصل دوم _ آشنايي با طبيعت
درس چهارم ، پنجم و ششم
درس 4
شگفتي هاي طبيعت
تمرين و پرسش : 1 – براي هر يك از كلمه هاي زير چند هم خانواده بنويسيد
تراشه : تراش ،تراشكار
كشف : اكتشاف ،مكشوف
مخلوق :خلق ، مخلوق
2 – هر يك از كلمه هاي رديف «الف» را به بخش مناسب از رديف «ب» وصل كنيد و كلمه ي جديد بسازيد:
الف:زيست,بوته,كوه,شكار
ب:چي,ستان,گاه,زار
كلمه ي جديد:زيست گاه,بوته زار,كوهستان,شكارچي
3 – جمله هاي رديف «الف» را به جمله مناسب از رديف «ب» وصل كنيد.
«الف »
يك نوع كبك كوهي وجود دارد كه
كبك هاي چنان محو تماشاي تابلو مي شوند كه ....
لانه هاي زيرزميني موريانه ها داراي تأسيساتي است كه ...
درخشش بال هاي رنگين اين پروانه ها چنان مي نمايد كه ....
«ب»
شامل بخشهاي مختلف يك شهر است
درختي با شكوفه هاي طلايي از زمين روييده باشد
وجود شكارچي را در مقابل خود حس نمي كنند
شيفته ي تركيب بندي رنگ است
4 – پرستوي قطبي هنگام مهاجرت در چه نقاطي پرواز مي كند و چرا؟
در طول پرواز بر فراز اقيانوس از نقاطي كه مسير آب گرم است دور مي شود تا براحتي در نزديكي جريان هاي آب سرد كه انواع ماهي ها در آن فراوان ترند به طور عمود فرود بيايد و شكار را از آب گرفته باز اوج بگيرد.
دستور زبان 2
(اسم 1)
(ساده – غيرساده – مفرد و جمع – اسم جمع)
كلماتي مانند پر ، برگ ،كف ، صدف ،پاي كوبي ،شادي،دل ،مردم و معرفت و ... اسم هستند و براي ناميدن انسان يا حيوان و پاييز بكار مي روند. اما اگر وقت كنيم از جهات گوناگون با هم فرق دارند ، مثلاً اسم هاي كف، صدف، پر ، برگ و آواز تنها يك بخش يا جزء معني دار ساخته شده اند نمي توانيم آن ها را به دو جزء يا بيشتر قسمت كنيم. اينگونه اسم ها را اسم ساده مي گويند. اسم هايي مانند كتاب ،خانه، قلم، سر، آهن، آب ،همگي اسم ساده اند.
در برابر اسم هاي ساده اسم ها و كلمه هايي چون : درگاه، پاي كوبي و شادي كه بيش از يك جزء دارند و مي توانيم آن ها را به دو يا چند بخش تقسيم كنيم اسم غيرساده اند و كلماتي مانند
كتاب + خانه = كتابخانه
سرباز خانه = سرباز + خانه
قلم + تراش = قلم تراش و ... نيز اسم هاي غيرساده اند.
اسم هايي كه بر يك فرد يا يك چيز دلالت دارند،اسم مفرد ناميده مي شوند، مانند كف،درگاه،پر، صدف و ...
اسمهايي كه نشانه جمع مانند «ان» ، «ها» و ... به آخر آن ها افزوده مي شود و بر بيشتر از يكي دلالت دارند جمع مي نامند. مانند :درختان ، گل ها ،پروانهها علاوه بر «ها» و «ان» كه نشانه ي جمع فارسي هستند ، برخي از اسم هاي عربي با نشانه هاي جمع آن زبان،وارد زبان فارسي شده اند و بكار مي روند ، مانند اسم هاي زير :
1 – امتحانات ، تحصيلات ،محصولات (اسم مفرد + ات)
2 – معلمين ، محصلين،مأمورين (اسم مفرد + ين)
3 – روحانيون ،انقلابيون (اسم مفرد + ون)
اما اسم هايي كه در صورت مفرد هستند اما در معني جمع هستند،اسم جمع ناميده مي شوند. مانند لشكر، طايفه ،قبيله ، گروه و گله زيرا كه برافراد زيادي دلالت دارند. صفت ها و قيدها نيز مثل ، اسم ها ممكن است ساده و غير ساده باشند. رنگين، هنرمندانه، طلايي
تمرين :
1 – از ميان اسم ها و كلمه هاي زير ساده و غير ساده را مشخص كنيد و بنويسيد كلمه هاي غيرساده از چه بخشي درست شده اند:
خيابان، نامه بر، پايان ، گل فروش ، دانشجو ، سخن گو،بي درد سر،سرتاپا
ساده :خيابان ،پايان
مركب : نامه بر،گل فروش،دانشجو ،سخن گو،بي درد سر ،سرتاپا
اجزاء تشكيل دهنده : نامه + بر ،گل + فروش ، دانش + جو (دان + ش+ جو)
بي + دردسر (بي + درد+سر)
سر+ تا + پا
2 – كداميك از اسم هاي بيابان،بي كاران ، بوستان،دوستان ، سينما،سيب ها ،قوم ،فريبا، كشتيبان، قهرمان ، سياه ،مفرد ،جمع و اسم جمع هستند.
مفرد : بيابان ، بوستان، سينما، فريبا، كشتيبان ، قهرمان
جمع : بيكاران،دوستان ، سيب ها
اسم جمع :قوم ، سپاه
درس 5
اسرار درون زمين :
تمرين :
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
مشغول : شاغل ، شغل
امن :تأمين، مأمن
گدازه : گدازنده ، گداخته
2 – در تركيب هاي زير به جاي هر يك از صفت ها، يك صفت مناسب ديگر بگذاريد
درياي مواج، قله هاي پربرف، كشتزارهاي فرم ،غارهاي تاريك، زمين سخاوتمند
درياي خروشان،قله هاي بلند،كشتزارهاي سرسبز، غارهاي مخوف، زمين بخشنده
نگارش 2 – نامه نگاري (1)، كليات :
نامه يكي از آسان ترين راههاي ارتباط است. در نوشتن نامه بايد به موارد زير توجه كرد:
1 – كاغذ نامه ،2 – قلمي كه با آن نامه نوشته مي شود. 3 – حاشيه گذاري ، 4 – نشانه گذاري ، 5 – پرهيز از كلمات محاوره ، 6 – دقت در انتخاب كلمات و عبارات مناسب
درس 6
تا سراپرده گل
خواجه شمس الدين محمد، حافظ شيرازي معروف به لسان الغيب، بزرگترين غزلسراي ايران است . وي در اوايل قرن هشتم در شيراز متولد شد. و در همان جا به تحصيل علوم و مطالعه قوانين ادب و ديوان شاعران پرداخت و چون قرآن را از برداشت در حافظ تخلص گرفت. ديوان اشعار او شامل غزليات و مثنوي ساقي نامه و چند قصيده است.
معني شعر :
باد بهاري همه جا را معطر و خوشبو خواهد كرد و با فرارسيدن بهار بار ديگر دنيا چهره تازه اي به خود خواهد گرفت.
در اينجا جام گل رنگ به شكل جام سرخ فام و سرفرنگ تشبيه شده است) عقيقي منسوب به عقيق كه سنگي است از كانيها ، رنگ آن غالباً سرخ است و براي ساختن نگين انگشتري بكار مي رود. با آمدن بهار ، گل ارغوان،رنگ سرخ و زيباي خود را به گل ياسمن مي دهد و گل نرگس متوجه شقايق شده و به آن نظاره مي كند.
اين ستمي كه بلبل در زمستان از دوري گل تحمل كرد با فرارسيدن فصل بهار فرياد كنان و دادخواه تا سرمنزل گل خواهد رفت.
گل ارزشمند و گرامي است، قدر همدمي با آن را بدان زيرا عمر گل كوتاه بود و از دري وارد و از در ديگر خارج خواهد شد.
شاعر خطاب به خداوند مي گويد : من به خاطر تو و به تشويق ديدار تو به جهان هستي آمدم، پس تو نيز عنايتي بفرما و در هنگام رفتنم از دنيا خود را در چشم جانم متجلي ساز.
تمرين و پرسش :
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
هجران ، هجرت ، مهاجر
غنيمت ، غنايم، مغتنم
روان: رونده، روش
2 - «مشك فشان» و «سفره زنان» كه به ترتيب در بيت هاي اول و سم درس 6 بكار رفته ، از نظر ساختمان چه تفاوتي با هم دارند؟
مشك + فشان -> مشك + افشان -> (اسم + بن فعل) : صفت
نعره زنان -> نعره + زن + ان -> (اسم + بن فعل+ پسوندان) : قيد
مشك فشان در اصل مشك فشاننده بوده كه «نده» در آخرش حذف شده است. به اينگونه كلمه ها صفت فاعلي مركب خم مي گويند.
3 – موصوف و صفت ها ( تركيب هاي وصفي) را از ميان تركيب هاي زير مشخص كنيد. نفس باد،عالم پير، جام عقيقي، چشم نرگس ، غم هجران
عالم پير ، جام عقيقي / تركيب اضافي : نفس باد، چشم نرگس ،غم هجران
4- كدام كلمه دو بيت زير نهاد است؟
اين تطاول كه كشيد از غم هجران بلبل /تا سراپرده گل نعره زنان خواهد
الف: تطاول
ب: هجران
ج : بلبل
د: گل
«كننده» يا نهاد بلبل مي باشد.
بياموزيم :
هر يك از انواع شعر را مانند قطعه ، مثنوي ،غزل و قصيده، قالب مي گويند. در قالب هاي شعري بايد به سه نكته توجه كرد:
1 – طرز قرارگرفتن قافيه ها
2 – تعداد ادبيات
3 – موضوع
مثنوي به سبب امكان نوكردن قافيه در هر بيت، براي سرودن منظومه هاي بلند مناسب است. از قالب قطعه نيز غالباً براي پند و اندرز و بيان نكات اخلاقي استفاده مي كنند. قالب ها بسيار متنوعند.
تمرين و پرسش :
1 – در بند آخر درس «اسرار درون زمين» اسم ها و ساير كلمه هاي غيرساده را با تعيين اجزاي تشكيل دهنده ي آنها مشخص كنيد:
نام كلمه مركب
اجزاي تشكيل دهنده
كلمات مركب
صفت فاعلي مركب
صفت مركب
صفت نسبي
اسم مركب
اسم مصدر
حاصل مصدر
صفت مركب
آتش + نشان -> اسم + بن فعل
مرگ + بار -> اسم + بن فعل
معدن + ي -> اسم + پسوند
كشت+زار -> اسم «بن فعل» + پسوند
لرز+ ش-> بن فعلي «اسم» + پيوند
استوار+ ي -> صفت + پسوند
زيب + ا -> بن فعل + پسوند «ا»
آتش فشان
مرگبار
معدني
كشتزار
لرزش
استواري
زيبا
2 – در بند اول درس «آيات حق تعالي» اسم هايي را كه جمع بسته شده اند مشخص كنيد و توضيح دهيد چگونه جمع بسته شده اند؟
ستارگان -> ستاره + ان
پرنده + ان -> پرندگان
جوينده + ان -> جويندگان
شهرها ،كوهها – اسم + علات جمع «ها» جواهر ،معادن ،انواع (همه جمع مكسر هستند و از تغيير شكل كلمه مفرد جمع ساخته شده است. نباتات ،حيوانات ، علامت ،آيات ( جمع مؤنث سالم هستند و از اسم + ات -> جمع بسته شده اند.
3 – در بيت زير چند مسند وجود دارد؟
گل عزيز است غنيمت شمريدش صحبت / كه به باغ آمد از اين راه و از آن خواهد شد
مسند -> عزيز
4 – شعر «تا سراپرده گل» كداميك از عناصر زيبايي سخن بكار رفته است؟ آنها را مشخص كنيد.
تشبيه -> ارغوان جام عقيقي به سمن خواهد داد -> گل برگ هاي ارغوان كه سرخ رنگ هستند به جامي از عقيق قرمز تشبيه شده اند.
اقليم وجود -> تشبيه
تضاد / پيرو جوان
تشخيص / ارغوان جام عقيقي به سمن خواهد افتاد
ايهام -> قدمي نه به وداعش كه روان خواهد شد -> روان
مراعات نظير -> ارغوان، نرگس ،سمن ،شقايق
فصل سوم– جلوه هاي زندگي
درس هفتم،هشتم و نهم
درس 7
دانش نامه
تمرين و پرسش :
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
مرجع = رجوع، مراجع
طبيب : طبابت ، طب
دربرگيرنده :دربرگير،در برگرفته
2 – از ميان تركيب هاي زير موصوف و صفت ها را مشخص كنيد:
كتاب لغت ، خواننده ي عادي َ، تلفظ صحيح ، كتاب كليله و دمنه ، افراد كتاب خوان،
خواننده ي عادي ، تلفظ صحيح ، افراد كتاب خوان
3 – تفاوت عمده لغت نامه و دانش نامه در چيست؟
تفاوت اساسي آن با لغت نامه در اين است كه لغت نامه ها در برگيرنده لغات و معني آنهاست و حال آن كه دانش نامه شامل موضوعاتي مختلف و بحث مختصري درباره آنهاست.
4 – هدف از تأليف دانش نامه چيست؟
چون اين گونه كتاب ها حاوي اطلاعات مفيد و مناسبي از همه رشته هاي انساني هستند لذا مي توانند به قصد آگاهي دادن به نيازمندان و دانش طلبان تأليف يافته باشند.
دستور زبان 3 – اسم (2) (كلمات مشتق)
برخي از واژه هاي غيرساده را «مشتق» مي گويند.
كلمه «دانش» با كلمه «مي دانم» هم خانواده است و اين دو با «دانستن» هم خانواده هستند.
در اين كلمات ، دان در همه ي آنها مشترك است. مي دانيم كه «دان» بن مضارع فعل است. «دانش» از بن مضارع فعل + -ِ ش ساخته شده است . مي دانيم كه –ِ ش و ندانست و كمله اي كه با وند ساخته مي شود، مشتق است. دانش يك كلمه ي مشتق است . دانش يك اسم است. دانش يك اسم مشتق است.
1 – گفتار و گفتن مشتق اند چون با بن ماضي گفتن «گفت» است.
گفتن –َ ن
گفت + ار
2 – پروردگار با بن ماضي «پروردن» ساخته شده است. بن ماضي پروردن ساخته شده است. بن ماضي «پروردن » ، «پرورد» است.
3 – از اين قبيل است كلمه هاي گرما، ديدني، ريشه، عروسك به ترتيب با وندهاي ا، ي، ه ، -َ ك ساخته شده اند.
تمام كلمات مشتق داراي «وند» هستند. استثناء : اين وندها مشتق ساز نيستند.
1 – ها، ان (نشانه جمع)
2 – ي (نشانه نكره)
تمرين :
1 – از ميان اسم ها و كلمه هاي زير مشتق آن ها را مشخص كنيد:
دست، توانا، رفتار، ديوار، گشايش، سقف، ديدار، خنده، تعميرگاه، هزاره، تاريخ، رابطه
مشتق : توانا ، رفتار، گشايش، ديدار، خنده، هزاره
تمرين درس 8
آدم آهني و شاپرك (1)
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
اظهار = تظاهر، ظاهر
تحسين= احسنت، محاسن
گويا = گوينده، گويش
نظير= ناظر، نظارت
2 – اسم هاي ساده و غير ساده را مشخص كنيد:
قصه، نمايشگاه، آدم آهني، ديوار، پروانه
ساده : قصد، ديوار، پروانه
غيرساده: نمايشگاه ، آدم آهني
نگارش 3 : نامه نگاري (2)
هر نامه 3 بخش است :
1- عنوان
2 – متن اصلي
3- عبارت پايان نامه
واژه ها و عباراتي كه براي اين سه قسمت برمي گزينيم از جهت ميزان صميميت و احترام بايد متناسب با نوع ارتباط ما با گيرنده ي نامه باشد.در نامه هاي رسمي و اداري رعايت اختصار ضروري است.
درس 9
آدم آهني و شاپرك (2)
تمرين :
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
كشيدن ؛ بكش ، كشش
نفس ؛ تنفس ، انفاس
خراب؛ تخريب،مخروبه
2 – بخش مشترك (بن مضارع يا ماضي) را در كلمه هاي زير مانند جدول مشخص كنيد.
مثال :
ز
ا
د
گ
ن
ا
ج
ه
د
ن
ز
ا
د
گ
ز
ا
د
گ
و
ز
و
س
گفت، خوش گفتار ، گفته
ت
ف
گ
ر
ا
ت
ف
گ
ش
و
خ
ن
ت
ف
گ
رونده – روا – تندرو
ه
د
ن
و
ر
ا
و
ر
و
ر
د
ن
ت
3 – اسم هاي مشتق را در اين درس مشخص كنيد.
بوسه،رفتار، درخشندگي،بستني،بازديد كنندگان،فشرده،گريه،برنامه ريزي شده،شكسته
بياموزيم :
مي دانيم شعر با نوشته اي كه عناصر تحليل در آن بكار رفته باشد خيال انگيز و داراي زيبايي ادبي است. بعضي از انواع اين عناصر عبارت است از تشبيه : جان بخشيدن به اشياء ، استفاده از تعبيرهاي مناسب، تضاد و سجع كه شما در كتاب هاي فارسي راهنمايي با آن ها آشنا شده ايد و بعضي را نيز در نوشته هاي خود بكار برده ايد. اين عناصر را در اصطلاح «آرايه هاي ادبي» مي نامند.
2 – كلمه هاي مشتق را مشخص كنيد هر كدام كه از بن فعل گرفته شده اند، بن آن ها را بنويسيد :
ميز، گزارش، گيره، ليوان، گوينده ، گذشته
گزارش : گزار /
گيره : گير /
گويند : گوي /
گذشته : گذشت
3 – با واژه هاي زير كلمه هاي مشتق بسازيد:
خور، خورد، بين، ديد، رس، رسيد، نمك، شب، شاد
كلمه جديد
پسوند
بن
خوراك
خورده -> صفت مفعولي
بينش -> اسم مصدر
ديدار -> اسم مصدر
رسانه -> اسم ابزار
رسيدن -> مصدر
نمكين -> صفت نسبي
شبانه -> اسم مصدر
شادان -> صفت فاعلي
+ اك
+ ه
+ ش
+ ار
+ انه
+ ن
+ ين
+ انه
+ ان
خور
خورد
بين
ديد
رس
رسيد
نمك
شب
شاد
4 – در شعر پرواز كدام آرايه ي ادبي به كار رفته است؟
ضمن، تعبير جالب -> تشخيص ، تشبيه
5 – در درس پرواز از بيت هايي كه «مرغ خانگي» و «كرم ابريشم» خطاب به يكديگر مي گويند. مشخص كنيد.
در پيله تا به كجا بر خويشتن تني؟ /پرسيد كرم را مرغ ازفروتني
تا چند منزوي در كنج خلوتي / در بسته تا به كي در محبس تني؟
كرم: در فرك رستنم پاسخ بداد كرم / خلوت نشسته ام زين روي منحني
هم سال هاي من پروانگان شد نرم / جستند از اين قفس گشتند ديدني
در حبس و خلوتم تا وا رهم به مرگ / يا پر برآوردم بهر پريدني
اينك تو را چه شد اي مرغ خانگي / كوشش نمي كني، پري نمي زني؟
فصل چهارم : مردم شناسي
درس دهم ، يازدهم و دوازدهم
درس 10
اي به هنر سرمه ي چشم جهان
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد:
نوشته ؛ نوشتار، نوشتن
مدرسه ؛ دروس، تدريس
مطبوع ؛ طبع ، طبيعي
2 – در جمله هاي زير به جاي كلمه هايي كه زير آن ها خط كشيده شده، كلمه هاي مناسب ديگري بگذاريد:
اصفهان پيوسته مهد پرورش دانشمندان بوده است. آنان چراغ علم و هنر را در اين شهر فروزان نگاه داشته اند.
پيوسته =دائم
پرورش دانشمندان = تربيت علما
چراغ علم = مشعل دانش
فروزان = روشن
3 – از واژه هاي زير، كلمات مشتق بسازيد:
نيلوفر، دختر، فرهنگ، رسيد، پرخاش، گرفتن، شنيد، زرد، فراوان، بست
نيلوفر -> نيلوفرانه، نيلوفري
دختر-> دخترانه
فرهنگ-> فرهنگي
رسيد-> رسيده، رسيدگي
پرخاش-> پرخاشگرانه
زرد-> زرده
گرفتن -> گرفتني ، گرفته
شنيد -> شنيده، شنيدني
فراوان-> فراواني
بست -> بسته
4 – در سفرنامه ي ناصرخسرو درباره اصفهان چه مي خوانيم؟
ناصرخسرو نوشته است و مي خوانيم كه اصفهان «شهريست بر هامون نهاده، آب و هوايي خوش دارد و هر جا كه ده گز چاه فرو برند آب سرد خوش بيرون مي آيد».
5 – چه شرايطي در طول تاريخ مردم اصفهان را براي زندگي آماده ساخته است؟
اصفهان در طول تاريخ پر فراز و نشيب ايران دستخوش حوادث گوناگون شده است، گاهي پايتخت بوده و گاهي مورد هجوم اقوام وحشي و غارتگر قرار گرفته است. اين حوادث تلخ و شيرين كه بر نسل هاي مردم اصفهان گذشته، آنان را براي زندگي هوشمندانه آماده ساخته است.
بهار شيراز:
معني شعر:
وقتي كه باغباني، در كوچه و محله اي گلي را عرضه مي كند، بارديگر شيراز پر گل و زيبا را در خاطر من زنده مي كند.
در آن شهري كه اگر هوس كني يك شاخه گل بچيني – گل فروش (باغبان) يك توده گل به تو تقديم مي كند.
بنازم هواي خوب شيراز را كه به دليل معتدل بودن آن، درخت بادام در بهمن ماه (وسط زمستان) به شكوفه مي نشيند.
با فرارسيدن فروردين (آغاز بهار) كوكو و بلبل در باغ و بوستان هاي شيراز به آواز نغمه سرايي مي پردازند.
لكه هاي فراوان ابر گرداگرد تنه كوه را مي پوشاند گويي كه به شادي عظيم به طرف دشمن حمله ور مي شود.
من اندك زماني در كنار باغ به انتظار مي مانم تا محبوب من مرا از چگونگي داخل باغ آگاه سازد.
دوست و محبوب من شتابان برمي گردد و گلهاي فراوان و رنگارنگي كه از باغ در دامن جمع آوري نموده به من تقديم مي كند.
دستور زبان 4 – اسم (3) خاص و عام – معرفه و نكره
اسم هايي چون ايران، اسلام، صفويه، اسم هاي خاص هستند. همچنين آرش، فاطمه، دماوند و ... اسم خاص هستند، زيرا همگي بر فرد يا چيز خاصي دلالت دارند.
اما «كشور» به عموم كشورها دلالت دارند «پايتخت» بر همه پايتخت ها و هم چنين شهرت و اعتبارعموم شهرت ها و اعتبارها را مي رساند. اين اسم ها را اسم عامل مي نامند. سه اسم: مرد، كتاب و كتاب خانه در جمله ي نخست با سه اسم : مرد ، فروشگاه ، كتاب در جمله دوم چه فرقي دارند؟ سه اسم نخست را معرفه مي نامند. در قبال آن ها مرد، فروشگاه و كتاب را كه نمي شناسيم نكره مي نامند. اسم هاي معرفه را شنونده يا خواننده مي شناسد . ولي اسم هاي نكره براي خواننده آشنا نيستند. اسم هاي نكره هميشه همراه «ي» يا «يك» و يا هر دو آنها مي آيند.
اسم معرفه اسمي است كه خواننده يا شنونده آن را مي شناسد.
اسم نكره براي خواننده و شنونده آشنا نيست.
اسم نكره همراه «ي» يا «يك» يا هر دو مي آيد.
تمرين :
1- از ميان اسم هاي زير، خاص و عام را مشخص كنيد.
كوير،گلزار،وانك، رود، برج، احمد،ملاصدرا،سمنان،سيمان ،كرمان،فرمان ،شيراز، سعدي، فرمان خانه، تاريخ ، آرامگاه
2 – از اسم هايي كه در جمله ها و مثال هاي زير مشخص شده اند كدام معرفه و كدام نكره هستند.
در استان هاي سمنان يزد و كرمان قالي از صنايع دستي عمده به شمار مي رود. كودكي در گهواره مي خندد.
يك شب تأمل ايام گذشته مي كردم.
معرفه -> استان ها، قالي ، صنايع دستي، گهواره، ايام
نكره -> كودكي، يك شب
3 – براي هر يك از اسم هاي خاص و عام، معرفه و نكره يك مثال در جمله بنويسيد.
درس 11
همسايگان كوير:
1 – براي هر يك از كلمه هاي زير دو هم خانواده بنويسيد.
شمار، گويش، مانع
شمار: شمارش، بشمار
گويش: گويند، گويا
مانع: منع، ممنوع
2 – از ميان كلمه هاي زير آن ها را كه از جهت ساختمان به هم شبيه هستند در يك گروه قرار دهيد.
خندان، درختان، دوان، زرتشتيان، گريان
خندان، روان، گريان
درختان، زرتشتيان
3 – اسم هاي خاص و عام را مشخص كنيد:
صحرا، فرخي يزدي، اردكان، معدن، لهجه ، بسطام، قالي ، يزد
اسم هاي خاص -> فرخي يزدي، اردكان ، بسطام ، يزد
اسم هاي عام -> صحرا، معدن، لهجه ، قالي
4 – آتشكده ي يزدان چيست؟
آتشكده اي است كه در يزد قرار دارد و آتش مقدس اين آتشكده از حدود 700 سال پيش تاكنون بي وقفه و بدون خاموشي شعله ور است كه زرتشتيان در اين آتشكده به نيايش خداي يگانه مي پردازند و جشن هاي نوروز، مهرگان، سده و تولد زرتش را به آئين باستان برگزار مي كنند.
نگارش 4 – خلاصه نويسي
خلاصه نويسي يكي از راه هاي كسب مهارت در نويسندگي است.
خلاصه نويسي در زندگي روزانه مثلاً در خلاصه پردازي از درس نقش مهمي دارد.
در خلاصه نويسي بايد مطالب اصلي ادا شود و از نوشتن جزئيات چشم بپوشيم.